Dienstag, 12. Dezember 2017

AGRON GJEKMARKAJ: NOCIONI “MALOK” NË TRI KOHË

Në ligjërimin e përditshëm, në atë politik, mediatik, artistik dhe popullor, ndeshim jo rrallë nocionin
“malok”.
Fjala malok është një epitet fyes, i cili për përdoruesit nënkupton ata banorë që vijnë në Tiranë nga
Veriu i vendit, madje edhe ata që nuk vinë, por që jetojnë atje ku janë në punën e tyre.

Rrënjët e saj emotive janë të hershme dhe kanë origjinë politike.

Termi ka pësuar evoluimin e tij në varësi të sistemeve qeverisëse dhe lidershipit që i ka kryesuar ato. Ai shfaqet që në fazën e parë të organizimit të shtetit shqiptar, në periudhën e parlamentarizmit, 1920-1924, kur klika e kryesuar nga Eshref Frashëri shihte se si Partia Popullore dhe qeverisja e vendit çdo ditë e më tepër dominohej nga Ahmet Zogu.
Në fillim si luftë brenda llojit, Zogu pas shpine thirrej “maloku”, pastaj edhe një pjesë e kundërshtarëve të tij në emigrim i shtonin edhe nominativët “i pabesë”, “gjakatar”, “vrasës” etj. Me konsolidimin e pushtetit dhe shpalljen e Mbretërisë, Zogu do të qeveriste me të besuarit e tij, njerëz me temperament, si Tafe Kaziu, Osman Gazepi në rrethet e Jugut apo Lalë Krosi në Tiranë, të cilët do të akumulonin një lloj pakënaqësie që shfryhej me sharjet nën zë: “malokët”.
Dëshmi e një lloj antagonizmi ndërmjet gegëve dhe toskëve në këtë periudhë është edhe historia që lidhet me kryeveprën satirike të Fishtës, “Gomari i Babatasit”, të cilën poeti vendos ta shkruaj i nxitur nga një letër miqësore shpotitëse që kryetari i Parlamentit i dërgon, pasi e kishte mundur në një lojë shahu. Fishta i përgjigjet “Hë Toskë, Toskë, tash ke me e pa kush asht Gega” dhe fillon e shkruan “Gomarin”. Ndërsa Faik Konica, i cili i kishte shërbyer Zogut si ambasador për 13 vjet, nuk heziton që para këtij shërbimi e pas largimit nga pushteti, ndër të tjera, ta quajë një malok “të egër” e të “pacivilizuar”.
Termi, edhe për vetë natyrën e pushtetit të Zogut, si dhe nivelin mediatik të zhvillimit, ishte i kufizuar dhe përdorej vetëm në intimitet dhe kryesisht nga një klasë feudale nga Jugu, me pushtete të mëdha në kohë të Turqisë.
Ndërsa diktatura pati nevojë ekzistenciale të sajojë një armik të konturuar edhe gjeografikisht, një armik, prezenca e të cilit ishte një kauzë dhe mundësi kompaktësimi forcash për të ruajtur pushtetin e marrë dhunshëm. Këtë perceptim, të krijuar qysh në kohën e Mbretërisë, sistemi diktatorial e shndërron në doktrinë pushteti.
Ndarja ishte kaq e qartë, sa emisari anglez Xhuljan Emeri, tek kujton takimin e fundit me Abaz Kupin në vjeshtën e vitit 1944, shfaq habinë se ai krejt i qetë i thotë: “Deri tani qeverisëm ne gegët, tash asht radha e këtyre, e prapë do të vijë radha jonë”.
Kjo radhë krahinore ishte e pashpjegueshme për anglezin, por jo për Kupin, që pas 5 vitesh luftë, e njihte më së miri realitetin dhe tendencën. Komunistët nuk kërkuan bashkëjetesën se ajo i rrezikonte, por antagonizmin me çdo kusht. Thyerja ishte dramatike, dhe për ta jetike.
Gjithashtu, Veriu i konsideronte pushtues dhe jo si çlirimtarë komunistët, njësoj si italianët dhe gjermanët. Por, dhe vetë komunistët donin të shiheshin ashtu. Gjuha e propagandës konsideronte kryesisht Jugun përparimtar dhe Veriun reaksionar, të lidhur me “mbeturinat” e regjimit të vjetër, me klerin dhe kanunin.
Sa për ilustrim, lexuesi mund të lexojë komentet në media të njëfarë “profesoreje” në Universitetin e Tiranës, e cila edhe sot pohon pa asnjë hezitim dhe pa márre se Jugu “përparimtar” dhe “fitimtar” kishte të drejtën e vendosjes edhe të standardit gjuhësor!!!
Krahas represionit ushtarak, përpjekja e parë ishte që Veriu të shkëputej nga brendia e vet e shkëlqyer kulturore. Kjo traditë ishte e përfaqësuar nga kleri katolik me shkrimtarët e vjetër e modernë, filozofët, me shkollat, revistat e gazetat, si dhe me intelektualët laikë, që kishin bërë emër në vitet ’30 në Shkodrën si metropol kulturor. Shkollat u mbyllën, shkrimtarët dhe letërsia u ndaluan. Tradita u shpall heretike.
Kështu shqiptari verior konsiderohej pa trashëgimi dhe se duhej të kompleksohej negativisht prej saj. Ai është lëndë e parë për propagandën, është gjahu i saj si model i “njeriut të vjetër”, prej të cilit “njeriu i ri” duhej të merrte distancë kulturore, ideologjike e kombëtare.
Në kujtimet e At Zef Pllumit, “Rrno vetëm për me tregue”, rrëfehet se si rimodelohet “maloku” si koncept prej komunistëve, se si ai i blatohej urrejtjes partiake. Në kulturën zyrtare malësori, veriori, të përfshirë brenda “malokut”, zinin vendin e “nderit” si personazhe negative në letërsinë e realizmit socialist, në filmat, dramat, e madje edhe operat e baletet e tij. Qysh në dukje, emrat e personazheve, sipas një industrie detraktimi, duhej të shkaktonin ilaritet dhe përbuzje.
Mjaft të kujtojmë emra “diversantësh”, xhandarësh, apo zyrtarësh, si “Cubel Ndreca”, “Dash Cungeli”, “Pjetër Rrukakeqi” etj., për të kuptuar thelbin e shëmtisë përçarëse.
Vetë gjuha e ndaluar, dialekti geg, u lihej në gojë bujarisht personazheve negative, kryesisht priftërinjve, të cilët paraqiteshin gjithmonë imoralë, antishqiptarë, të ligj dhe, pse jo, edhe të shëmtuar.
Ndërsa “Ligori” apo “Stavri” ishin zakonisht sekretari i Partisë apo komandanti i kufirit që luftonin të keqen. Për ta bërë më të theksuar diferencën kompleksuese, Partia e “Punës” dërgonte grupe grash nga Smokthina, Bënça, Progonati, Çorrushi, Krutja etj. për të “emancipuar” gratë e Shkodrës, Lezhës, Krujës, për t’i “mësuar” të gatuanin, të mbanin “pastërti”, të qëndisnin.
I mësonin si të bëheshin edhe revolucionare të “mbara”, duke nënkuptuar që civilizimi vjen nga Jugu dhe prapambetja gjendej në Veri. Veriorët, që lejoheshim për të jetuar në Tiranë, numëroheshin me gishta, ndonëse Tirana në mënyrë sistematike për 46 vjet furnizohej me popullsi besnike nga Jugu i Shqipërisë dhe tiranasit autoktonë as mund të ankoheshin, por duhej të duronin edhe thumbat.
Një veriori i duhej një përpjekje apo fuqi imponimi disafishe për të arritur diçka në profesionin e tij në Tiranë. Administrata, në masën e saj më të madhe, kompozohej me prurje nga Jugu. Komunizmi ia doli të ndërtonte një diferencë dhe një marrëdhënie mosbesimi në raportet ideologjike ndërmjet Jugut dhe Veriut.
Ligjërimi i mediave në diktaturë, duke qenë totalisht i kontrolluar, në sipërfaqe përpiqej të përdorte një gjuhë të kamufluar në dukje korrekte, e cila në thelbin e saj stimulonte denigrimin e veriores, sepse detraktonte të gjitha vlerat referenciale që ndër shekuj vinin nga Veriu.
Rezervati njerëzor kryesor për të peshkuar armiqtë ishte kryesisht në Veri, burgjet e tmerrshme gjithashtu. Pas rënies së diktaturës, në kushtet e lirisë së shprehjes, shohim një rilindje të termit “malok”.
“Elitat” postkomuniste, të lidhura ngushtë me diktaturën, në kërkim të riciklimit politik dhe kulturor, janë gjeneratori i këtij nocioni dhe aspak populli i Jugut të vendit, i cili nuk shquhet për kurrfarë ksenofobie.
Shprehje të tilla me karakter social, si “maloku”, “na mbytën malokët”, “çeçenët”, ose të tjera të tipit “shiko se unë kam respekt për veriorët”, “jo të gjithë veriorët janë njësoj”, “ti je ndryshe”, “të vinin në Tiranë, por në mënyrë të kontrolluar apo të përzgjedhur”, duke nënkuptuar një superioritet qytetërimor, ndihen rëndom në Parlament, gazeta, TV, kafene dhe rrugë.
Ndonëse veriorët në Tiranë kanë ardhur me paratë e tyre, duke blerë shtëpi apo toka, dhe askujt nuk i kanë marrë vilën apo shtëpinë si në 1945-n, duke futur edhe dhitë në to, prapë duket se kjo gjë i shqetëson disa.
Gjithashtu, edhe pas ’90-s ndihej rezistenca kulturore shumë e fortë në emër të zgjedhjeve kulturore të së shkuarës, kur tentohej rehabilitimi i Fishtës, botimi dhe studimi i Koliqit, Harapit, Shantojës, Zadesë, Zorbës, Camajt, Pipës etj.
Një kastë e kohës së diktaturës, aktive në denigrimin e tyre, e gjithashtu aktive në periudhën postkomuniste me parulla të tipit “ndonjë gjë që kanë me vlerë mund të botohet” ose “mund të jetë bërë ndonjë gabim i vogël”, kërkonin legjitimim për veprimet e tyre, por shprehin edhe frikën e ballafaqimit dhe të ekspozimit si “gjenocidistë” në kulturë. Në thelb, gjithçka lidhej me ndryshimin politik dhe lidershipin politik, me terrenin e humbur dhe dëshirën për ta rifituar.
Nocioni “malok” shprehte gjendjen emocionale të trashëguar nga komunizmi në kushtet e lirisë së shtypit, si një strategji komunikimi për të ndikuar politikisht në zonat më urbane të vendit. Në vitin 1997 thyerja mori nota dramatike me stimulime politike të tipit “po vijnë malokët” “po na pushtojnë çeçenët”.
Deri aty mbërrihej, sa ndonjë politikan hidhte në tryezat e gazetarëve propozime të tipit “malokët duhet të hyjnë me vizë në Tiranë”. Një program aktual mjaft popullor humori zgjedh emra të tillë si “Gjin”, “Kolë”, “Pashuk” etj., për të nxitur të qeshurat e publikut të tij, si dhe përdor dendur termin “malok”, duke u shfaqur si zëdhënës të një “realiteti shqetësues”.
E thjeshtë! Humoristët, si dhe ajo pjesë e publikut, e marrin klishenë të mirëqenë nga e kaluara. Kështu duket sikur kinse i ekspozojnë shoqërisë një problem të madh, “fenomenin e malokëve” si anakronikë, të rrezikshëm për emancipimin, progresin dhe vetë demokracinë.
Ky mentalitet bartet edhe sot në funksion të politikës dhe ushqehet prej saj. Krahinorizmi në politikë dhe në shtet ngjall paragjykime, komplekse e ndasi të pashërueshme, dhe është primitivizëm atavik. Një gjë është e sigurt që sot nocioni “malok” ka prapavijë ideologjike dhe kushdo që e përdor e identifikon përdoruesin si nostalgjik të diktaturës, si përçarës, si antikosovar dhe natyrisht jo “misionar” i civilizimit. Male dhe malësorë Shqipëria ka pasur dhe ka shumë.
E vërteta është se të tillë, në kuptimin e mirëfilltë, ka më shumë Jugu i vendit, për shkak të vetë gjeografisë, e cila e ka bekuar Jugun me një reliev të mrekullueshëm malor dhe me banorë që po aq mrekullisht janë përshtatur me jetën në male. Male dhe malësorë ka po ashtu edhe Veriu i Shqipërisë.
Ndërsa “malokët” janë krijesa të një shtrese impotente sociale, e cila në pamundësi për të kuptuar dhe për të pranuar energjinë e jashtëzakonshme kulturore, ekonomike, politike dhe patriotike, që ka buruar dhe buron nga malet e Shqipërisë dhe qytetet e tij, është përpjekur për denigrimin e saj përmes etiketimit dhe përbuzjes.
Në qoftë së në rrethana të caktuara historike kjo përbuzje ka rezonuar me interesat antishqiptare dhe ka gjetur mbështetje prej tyre, tash duket se historia e ka bërë punën e saj të mrekullueshme: Malësorët e Veriut dhe të Jugut janë prezentë dhe përballë tyre, stereotipi mjeran i “malokëve”, bashkë me autorët e tij, duket se nuk ka se ku të struket më.

Montag, 11. Dezember 2017

REXHEP HOTI: CIKLI POETIK " FUQIA E TE PADITURVE"


Rexhep Hoti ka lindur në Krushe të Madhe më 12 janar 1964. Ai ka mbaruar studimet në Universitetin e Kosovës për Letërsinë dhe Gjuhësinë Shqipe, ndërsa magjistraturën në shkencat filologjike po në këtë universitet, me temë "Kombi dhe shteti në krijimtarinë e Kadaresës". Nga viti 2013 është duke ndjekur studimet e doktoraturës në Departamentin e Shkencave Politike dhe Ndërkombëtare në Universitetin Europian të Tiranës.

Ai ka një biografi të pasur me angazhimet e tij në fushën e medieve, studimeve, artit dhe të publicistikës. Si studenti ka nxjerrë një gazetë të parë universitare shtypur, me titull «Fundamentime» në Fakultetin e SHMN-së në Prishtinë.

Ai në fillim të viteve 90 të shekullit të kaluar me Ukshin Hotin udhëtojnë në Lubjanë, ku fillimisht ishte Lektor i revistës së njohur "Alternativa" dhe më pas redaktor i revistës "Demokracia Authentic", ku njëherësh edhe bashkëjetues me Ukshin Hotin.

Rexhep Hoti ka themeluar edhe gazetën e përditshme "Infopress", të përditshmen "Tribuna shqiptare", të përditshmen «Sport», revistën «IPmagazinë» etj.

Ai ka qenë edhe këshilltar politik i kryeministrit Bajram Rexhepi, ka hapur zyrën e parë të Qeverisë së Kosovës në UNMIK dhe ishte një nga hartuesit e dokumentit "Standartet për Kosovën", Hartimi i dokumentit "Strategjia e Bashkëpunimit të Qeverisë-UNMIK", koordinator i Zyrës Ndërlidhëse Qeveri-UNMIK, deputet i Kuvendit të Kosovës, Drejtor i Akademisë Diplomatike Shqiptare, Zyra Rajonale Kosovë, etj.

Rexhep Hoti është autor i disa librave, shumë punimeve shkencore si dhe pjesëmarrëse në mjaft Seminare dhe Konferenca Ndërkombëtare. Librat e tij më të njohura janë: «Visore të shthurur», «Nata e Kosovës», «Tempulli i Fjalës», «Kosova përballë vetvetes», «Pesha e konsensusit», «Përzierje e trishtë», «Drama dhe geniet e Kosovës »,« Flirti civil dhe ambasadori »etj.

E zotëron gjuhën gjermane, angleze, serbo-kroate.

Është i martuar, ka tre fëmijë, jeton në Prishtinë.



Shalli i shpërvjelur!

Nuk e di,
Të rashë ndërmend;
Nuk e di,
A më ke groposur,
Në pjesë të papërfillshme të trurit tuaj ?!
Nuk e di,
Çfarë ndodh me ty tani kur koha të rrjedhë pa mua;
Nuk e di,
A ke varur dhembjen në gozhdë;
Oh, nuk di,
A të mbeti muri i zemrës së pashpuar ?!

Dhuntia është e shkruar në sharmin e bukurisë,
Siç lind një trim me shenjë;
Ti e përcakton natyrën e fatit të tjetrit;
Askush nuk e di,
Sa dashuri të jesh lindur mbi buzëqeshin,
Askush nuk e di,
Sa perla rreth qafës të shkëlqejë me kafshimet e pabesisë ?!

Më barte zvarrë nën hijet e Bjeshkëve të Nemuna,
Si një motiv për të mësuar nga Homeri;
S'di nëse më ke hedhur në atë vend ?!
All Të!
Ku vrasjet kanë pasur vetëm një krismë.
Me pas do të bardhë të mbështjellë rreth kresë
Është shpërthyer ngadalë, ngadalë,
Gjersa është bërë qefin për të mbuluar vrarin
Skaj rruge në ahishtë!

Me heshtjen ikën rrugëve drejt terr.
Është vonë për të ulur mbi duar si bebe.
Me mbajte në zemër të dashur,
Si një dhuratë e fundit!
Më thuaj,
Mos ai varr u hap në kujtime të tua
Që ta mendoni ndryshe
Gjersa kalon nëpër Fushën e gjakut të mallkuar që 600 vjet,
Është varr i freskët,
U hap për mua ?!

S'mund të shoh nga modelet!

Në botën e kristaleve nuk ka stuhi stinore.
Dëbora s'bie më me flokë të përthyera me thinja,
Me furtunë nuk ikën ajo dritë;
Janë shkarkimet e ftohtësisë së vlerës së tyre,
Grimca që na shohin nëpër ekrane çdo ditë çdo ditë.

Sot nuk kam dëshirë ta dëgjoj zërin ty,
Të shohësh nuk dua!
Ah, nuk mund ta them, dashur,
Kam shumë mall!
Nuri i shenjtërisë mbi bukurinë tënde bie
Vetëm nga thellësia e lashtë të shkronjave!
Aty!
Aty!
E dashur,
Unë sonte dua të të puth me zjarr!

Nuk është magjia e gdhendur në ato vija,
Nëpër pika shkronjash, në atë lakim;
Nuk kanë asnjë përngjasim ato;
Janë të njëhershme!
Të vetme e rrënjosur dijen e njerëzve,
E arkivoni atë,
Po vetë mbesin gjithmonë jetim!

E shohin vapullin që buron nga gomë,
Shpirtin e krijimit nëpër fushat e saj si mbin;
Ajo pamje të mpak në supet e tua zbuluar,
E dashur,
Ajo pamje të kryqëzon, të shkrinë!

Sonte dua te te puth me shkronja,
Dua të ta çoj zemrën shtat;
Të ta robëroj;
Të lahem mua me erën tënde të mirë,
Të kënaqem duke notuar në arën e mia,
Aty ku më kalon,
Më përshëndet me zhaurima përjetësisht
Unë imi,
Unë bukuri,
Unë Bardhi Drin!

A ngrihem si shpellar,
Do të zë pritë nëpër gryka,
Do të bien me shkronja në frymë!
E le të shkoj në peshë
Tek ato në pakufitë e mendjes,
Me rrënjë të loçkës,
Prej zemrës me kafshë, o i çmenduri im!

Nata ra në kontinentin tjetër.
Ti po ikën në shtrat me vetminë.
Heshtja për një moment e pushton mendimin.
Befas lexoj nëpër shkronja:
Natën, njeri i largët!
Më fal!
Unë nuk po e kuptoj si veten
Përse në këto momente
Po qesh,
Përse po qaj
Për ty ?!

I shtangur nga pesha e fjalëve,
Brenga m'u mbështjell në loçkë.
O Zot, më doli një ofshamë vetvetiu.
Ty s'të shkrova më.
I mbushur me mërzi,
Me ngushtë nga malli yt,
Unë vërtet isha i çmendur një kontinent larg
T'i puthja ata sy,
T'i pija ata shumë!

Orë policore (1990)

Hapësira Evropë.
Koha - prag shekulli i Njëzet e Një.
Ora - Njëzet e Një.

Hap sytë:
Ndalohet jeta në Kosovë!

Ç'puthje drithëruese
Për ty
Demokraci

Prishtinë 1990

Nga përmbledhja me poezi «Visore të shthurur»


Pres me vite të jesh i zemëruar!

Ti më mban fshehurazi të palosur në letër,
Me ke futur prapa në fund të këmbës;
Të thembra ku të vranë këpucë e drejtë,
Aty ku takja jote trokon tok me mua si ketër.

Të shoh nga poshtë me peshën e trupit mbi,
Oh, ajo bëhet pendël kur ti veshësh me fustan;
Jam servëtori yt kryeneç mes leçkururit,
Aty bëj roje dhe gdhend ngatërrohet me gaan.

Ju nuk e keni parë botën për tokë,
Duke u puthur nga ritmi i këmbëve rrëshqanë;
Përthyerja e dritës dhe shpalos bukurinë andej
Nga thellësia e prushit dhe lëshon piskamë.

S'jeni soji i pafat, jeni i zgjedhuri im;
U pikas gjersa jam i fshehur atje te thembra;
Gjatë ecjes tënde e dashur trokas mbi kalldrëm
Dhe të pres të pres me vite të të bie zemra!


Me Gjergjin në shesh!

Nuk më besohet që dita ishte e drunjtë sot,
Ajo nuk ka gaz, si dhimbje për të përcjellë;
Ishte veshur me qiellin e realizmit të lartësisë socialiste,
I dritësonte gratë zbehtë me shalla reel.

Dhjetori është i bukur në Sheshin e Krishtlindjeve!
Zbukurimet në xhungë xixëllojnë me ngjyra flakërimë;
Fëmijët përplasen lirshëm gjithandej me qeshura,
Tek-tufë të gjirit të stinës në teshtimë.

Unë shkel me mendim nëpër hapësirën festive,
Si të isha liriku i poemave, vetë Bajroni me pardesy;
E dashur mbrëmë në ëndërr me ty jam grindur,
E s'kuptoj pse sot s'guxoj të shoh me sy!

Afrohem te monumenti i Skënderbeut ngadalë,
Dëbora, si të kishte frikë, filloi të bërtasë;
S'bëra asgjë me Gjergjin, vetëm e pashë atë mbi kalë
Sakaq moti u mbush plot me hare me vello nusërie.


Vetëm poeti!

E ndjen
Rrjedhës nëpër gërvishtjen e penës?
Është vraga që nxjerr nga zemre poeti;
Është bota e dhimbjes së bukur!
E dashur,
Pikon gjurmë nëpër shijimet e adhuruesve
Është tryeza e shpirtit të ndjeshëm!

Sonte nuk u mbulo me asgjë,
Shiu çfarëdo qoftë përjashta le të bie,
Lëri pikat le të rrjedhin nëpër trupin tënd,
Kanë etje poret e magjishme;
Frymëmarrja jote e thithë kupën e qiellit mërzitshëm
Që andej po sjell furtunë dashurie.

Janë metafora me magmë,
Lagështia e mugullit të stinës,
Janë puthjet nëpër luginat e Shtatit,
Klithja e fillimit të ri me vlagë!
Poshtë fundbarkut tënd që po vije!


Kthimi

Po kthehem pas shumë vitesh të poezisë,
Ah, besnikja ime!
Meqë më nuk mund të them,
Vetëm muskujt e mjekrës më të betonuar,
Ato më dridhen pa më pyetur vazhdimisht,
Siç lëvizin gjethet në mbrëmje nga puhia.

Mos më thuaj!
E ke mbajtur të paprekur vendit,
Kthinën ku unë shkruaja dikur;
Ah, poshtë tryezës së drunjtë e dëgjoj sërish
Rrjedhën e lumit të rrëmbyeshëm;
Uvertura e një simfonie sapo filloi.
Mos lutem!
Mos më përqafo me zhaurimën tënde,
O shpirt i muzës,
Më lerë në plehrat e jetës
Të vdes nga malli,
Nga dhimbja,
Nga mëria!

E kam bartur të shndërrohet në vetvete poemën e vargun,
Atë që thashë e bekoi vetë Zotin,
Në pjesën e poshtme të karantinës së shpirtit,
Si një faj traggjik;
Ku s'merr frymë si vesa e mëngjesit,
Ku nuk kallet e praruar në flakë si mollëza e vajzës,
Ku atdheu s'derdh më si shumë nga dashuria!

Kam ikur bashkë me mua nëpër botë si nizam.
Atëherë liria nuk mbillej dot në tokën tona;
Kam ikur si çiftet e pa dekretuara para ligjit,
Për ta ruajtur lumturinë;
Adhurimi për fjalën e konservovës në zemër,
Braktisur !?
Nuk e kam kurrë,
Mik!

E sjell ngadalë pamjen e zbehtë të izolimit,
Unë mbledh me kujdes puthjet e terura nëpër varg,
Belet e gjurmimit të zanorëve renditen si ushtarë;
Ato të ngrira derdhen në buzëqeshje
Zoti i gomave mbërriti!
Të mërkurit janë kujtimet e balsamosura nga pritjes,
Ato kanë etje të pa skaj të pengut;
Sot, atdheu im ka nevojë për peshën e fjalës,
Sot atdheu im ka mall.


Hyjnesha e Tokës

Dita ka nevojë për përkrahje,
Njësoj sikur se bebet.
Nata lodhjen e vë në gjumë.
Burri është i rrëmbyer pas dëshmisë
E egoja me conscience s'bëjnë lum!

Nuk ka çfarë të thuhet për Damën.
Të gjithë në radhë!
Ajo parakalon skaj jush;
Ndero me zaulje!
Ajo është shenjtërimi që mbin në prush!

Toka s'e ka më Zeusin suprem.
Ai mbeti sundimtar për mitologjinë.
I la vetëtimat amanet në malet Akrokeraune,
Kujtimin për gruan e lartësoi në Hyjneshë tokësore;
Si dhuratë që Rea shpëtoi nga vdekja;
Personifikimi i shpirtit të njeriut etur
U shndërrua në tempull për dashuri!

Burri u bë me misioni kuptimplotë.
Është roja e përvuuar e Damës;
E mban në duar brishtësinë e saj,
E ndjen i dridhur me frymëzim,
Me vrazhdësi të lëngoj shtazarak
Ia pin ata shumë.
Dhe gjallërohet Hyjnesha,
Shndrit,
Lind
Për të përcjellë jetën në tokë!


Mua me pelqen me puthjen e fundit!

Me merr një kohë me vete
Fshehtas;
Asgjë nuk ka kuptim në përjetësi.
Gjithë rron nga rifillimet e veta!

Mua merr në rrugënsiimin tënd.
Zotat të mos kenë ide nga ikën ti;
Më fshih midis gjoksit dhe gjymtyrëve
Dhe në shpirt më bie
Kur të jesh lodhur duke më bartur mua,
Të mos të shpërthej britma!

Ke kohë ta hapësh portën e pasme,
Atë shteg që nuk ka prapakthim;
Kur të më hedhësh nga supeve
Tutje në humnerë,
Më premto
Ta dëgjosh rënimin e fundit të dritës;
Më pas lëshoi ​​humbjet e fatit tim!

Hyjnesha ime,
Dëshira e fundit:
Me puthjen e vdekjes,
Me saluto!

Dëbora dietale!

Bota po ikën mbi shtatë pikë pesë miliardë njerëz,
Ata dy që puthën lasgushianqe
Nëpër dëborën e imtë që bie sot,
Unë njoh nga koha,
Atyre u mjafton e vërteta!

Të dashuruar në dashuri, siç thuhet,
E kanë njeri-tjetrin pa çka se hidhërimi i mbulon
Si napëlungë në mjedis të sheshit;
Jo rrallë mbetën më pak gjëra nga jeta;
Lumturia nuk u mbaron si atëherë
Kur lypsarët i ngatërrojnë me sojet e veta!

Ndoshta askush nuk e mori vesh,
Përse dëbora bie sot e grimcuar nga dieta?
Mos të konkurruar ata të dy ?!
Bën mirë të mos hyjë në garë bukuria e kristaltë,
Përse nuk bie siç ka gjithmonë ka rënë,
Me pofushim vet ?!

Vajzat me sa mall e kanë pritur këtë ditë,
Të përkëdhelen te sheshi «Skënderbe»,
E të puth me afsh të sheshit «Nënë Tereza».


Shkel vetminë me zemërim!

Po ik i vetëm në këtë dimër!
Rruga është e hapur,
Është bosh.


Shkel vetminë me zemërim!

Po ik i vetëm në këtë dimër!
Rruga është e hapur,
Është bosh.
Mbi të e shkel vetminë me zemërim!

Porta e saj nuk hapet,
Është mbyllur
Me shule,
Më tha,
Me kod
E mbi krye
Dëbora më bie
E më bie mua fjolla flokësh si ndëshkim!

Është ngujuar përbrenda,
Mbase nga xhami i avulluar me shikron
Si gapthetem me veten,
Teksa ruan ende aromën tona.

Ti nuk dëshiron ta pastrosh atë,
Të heqësh nga trupi atë djersë;
Është një copë e qenies sime,
Një skorje e lëngshme e klithjes,
Qe me mëri të thyera është shtrirë në shpirtin tënd.

Të sheh tek ecën nëpër hapësirat e paana të pallatit,
E lakon qafën,
E përkul kryet mbi supe,
Me sy të mbyllur
E frymë!

Vajze!
S'të shkul,
Nga zemra,
Nuk të hedh dot!
Më je ngjitur në shpirt
Siç ngjitet gjuha e një budallai
Në shtyllën e një llambadari të ftohtë!

Shkaku yt s'mund të heq si zemrën,
Ta plas tutje në tokë si mish për qentë
E me mua zë gjersa kupa te çahet:
Më e Bukura e njeriut nuk duhet më duhet!
Të mbaj si kurban brenda kraharorit
Tik-tak, tik-tak, kot,
Krejt kot,
O Zot!


I ngujuari!

Kam kohë për të thënë vetëm pak fjalë,
Malli që kam për ty më ndalon në frymë!
Nuk bie si shi, si gjethe nuk bien,
Veç një erë e lehtë ngjitet tutje mbi kodrinë.

E përcjell shtjellimin e saj duke ledhatuar me sy.
Asgjë s'ka ndryshuar që nga lashtësia.
Ju shikoni të gjithëve teksa i pëshpiritni njëri-tjetrit
Me gju e shpirtit;
O, dashoni natyrshëm, me vrull, me marrëzisht!

Unë jam stratioti i fundit nga Dukagjinit,
Ngarkuar me besë e Skënderbeut në shpinë;
Ende bëj guvernator në kufirin juglindorë të Arbërisë!
Jam këtu gjersa kalorësi i rreshtave të mos vijë në ndryshim.

Nuk m'i shihni shekujt në rrudha.
Jam i heshtur në kalin tim;
Më e rëndë se koha e qindvjetarëve në shpatën e tij
Më ndjek nga prapa vetmia e ndëshkuar nga atdheut,
Si fatma e nishanit të stampuar në supin tim të djathtë,
Për të ftuar në dyluftim të Katër Kalorësit biblikë!

S'mund ta braktis kufirin, zemra ime!
Ah, sa më rëndon malli për ty!
Arbëria sot u shtrika në shumë shtete,
Medet!
Dashuria ime nuk ka si pasaportë,
Oh, si të gjej fjalë dhe të them edhe në këtë mijëvjeçar:
Te ti nuk mund të vij!

Përqafime ju përcjellë me satelitë spiunë;
Me fëshfërimë gjethesh, nga betejat, nga Vaikali.
Prej Kalorësit të ngujuar të Skënderbeut në juglindje të atdheut,
Ndërmjet liqeneve e shkrepave dikund në kufij;
Prej këtu jam jam unë arbërit e mi!


Fuqia e paditurve!

Politika është gjithmonë një kërcënim për lirinë!
Është thjesht një pushtet faqezinjsh,
E shpikur nga ligësia që në kohë parake;
Ushqehet nga rregull me cynizëm të stisur,
Për të vënë nën kontroll fatin e njerëzve, kombe e shtetesh;
Brenda saj është ndërgjegjja më është ndëshkimi im suprem,
Rreshtuar në tryezën e vendimmarrjes
Me kolegë të nderuar, me të pacipët, me batakçinjsh!

Egjipti në politikë është një ngatërrim i rëndë.
E panjohura vërshon mbi të si lumë i tërbuar.
Veçmas te shqiptarët e mi ajo bën batërdinë;
Të mjerët, të paditurit, marshojë të parët!
Drejt saj varfanjakët për të bërë pasurinë!

Politika nuk ka menduar për kohën e krijimit.
Ky ishte i sinqertë rëndë natyrisht,
Ishte një sakrilegj!
Teksa depërtoja në artin e mjerimit të saj
Thelle
E më deh,
Bëhej aq më e dashur;
Sa më i ngatërruar në keqen e saj,
Ndriçoja si fanar për të paditurit në krye,
Brenda e bartja lakminë për pushtet si privilegj!
E mësova fillin që s'e kisha kapur kurrë nga gënjeshtra Ukshin!
Për gjatë viteve të ostracizmit sa ishim në Krushë.
Nuk e duronte martirizimin e teknikës së shtirjes.
Më vonë mësova diçka jashtë idealit,
Paskaja e ligjeve në politikë,
S'qëndronte te refuzimi,
Jo te revolucioni, as
Te guri i hedhur
Apo mbyllja
Në kullë!

Arti i gjuhës së komunikimit
Ishte filozofia e opinionit publik,
Do të thoshte Habermas;
Ishte fuqia e ndryshimit!
Jo ideja, si e godiste tryezën e filozofisë Marx-i
Dinakëria në botën e hapur të politikës
Është kurora e mençurisë,
Pa çka se ajo shket aq formalisht
Nëpër botë të mendimit!
S'do të thoshte kot Princi i Machiavelli-it
Po që nuk më duan mua,
Më mirë të më frikësohem!

Unë jam idealist në politikë,
Pavarësisht se kam pakt me ligësi
Të jesh brenda saj e ke mundësi për shpresë,
Premtimet, sikurse edhe pemët,
Me kohë të zbehtë drejt frutave nëpër stinë.
Të mbesën jashtë saj
Më shumë lavde mbi kurorë;
Ah, të dashur miq,
Zbrazshmëria e krijuar nuk mbush dot cilësimi 'martir'.

Kurrë nuk është i mjaftë flijimi.
Kjo dhimbje e amshuar është vetëm pikënaisja e lirisë,
arsimi,
Vlera e sistemit
E bën fuqinë në shërbim të një kombi,
Pasuria e një vendi s'e është vetëm ar i derdhur si bajka.
Ndaj dhe arsyeja e pranimit të kohës në politikë
Në krye të paditurit e republikave;
Nën shtytjen e mendjes së shkolluar shtetit bëhet
Edhe si shkronjë,
Edhe si tender,
Edhe si qull!

Kjo ishte hyrja ime në shpalosjen e pushtetit.
Një detyrim, një përgjegjësi, një mashtrim hyjnor!
Republikat Shqiptare u bënë koka me morra
Kot u qëndron në flamur
Shkaba dy krenare në mijëvjeçarin e tretë!
Ata kanë ende pak ADN njerëzore
Për ta merituar atë shpend qiellor!

Dallkaukë, honxho-bonxhë, barabbatë e Nolit
Dolën serish nga lirika e tij politike;
Marshuan nëpër rrugët e republikave gjithandej me krimin;
Me hipokrizinë e gjeneralëve gradonin varre,
Me doktorë të ngarkuar, me azilantë të zhveshur, OJQ-istë
Të gjallëve u jepnin certifikata e fjalë,
Ditët i bënë të pështyrave për lirinë,
Të paditurit e republikave shqiptare,
I ruan netët për vete me pagjumësi,
Të zhytur në tmerrin e ëndërrave të gjakosur!
Megjithatë, arsimuarit e gomave po vijnë;
Të dashur njerëz!
Të dashur shqiptarët të thyejnë
Ju dua edhe të pistë si jeni të neveritshëm
Ju jeni bijtë e mi!

Prishtinë, 16.11.2017

Samstag, 9. Dezember 2017

Viron Kona dhe vëllimi “Thashë, të bëhem edhe unë poet!”

Ibrahim Hajdarmataj
Nga Ibrahim Hajdarmataj
Kryetar i OJF “Mësuesi”, Publicist, Tropojë

Dallgë poetike

(Duke lexuar vëllimin “Thashë, të bëhem edhe unë poet!” të shkrimtarit Viron Kona).

       Këto ditë lexuesit dhe kritika u njohën me vëllimin poetik  “Thashë, të bëhem edhe unë poet!” të shkrimtarit të mirënjohur të letërsisë shqipe Viron Kona. Libri ka redaktor Zeqir Lushaj, recensentë Sadulla Zendeli-Daja dhe Kadri Tarelli, konsulent Dr. Bajram Mejdiaj dhe Sejdo Harka. Libri fillon me shënimin e autorit: “Ja kushtoj këtë vëllim me poezi Liljanës sime të shtrenjtë, që më ka qëndruar pranë për 40 vjet të jetës sonë bashkëshortore, duke ndarë me mua vështirësi dhe gëzime, por edhe duke më mbështetur me përkushtim të plotë në rrugën e krijimtarisë  letrare”. Pas leximit të këtij përkushtimi të sinqertë, që njëherazi na bënë të mendojmë për jetën e qëndrueshme bashkëshortore dhe shenjtërinë e saj, para syve të mi kush e di pse shfaqet edhe një pamje tjetër, një realitet negativ, që e gjejmë me bollëk në kohët e sotme dhe që na trondit: Si në ekranet e televizorit, më dalin përpara skena gjyqesh pa fund në Tiranë dhe në rrethe, gjyqe të ndarjes së çifteve burrë-grua, që për nga shumica dhe motivet e ndarjes, përbëjnë një shqetësim mbarëshoqëror si dhe prishje të atyre ekuilibrave të jetës bashkëshortore. Një çift, që kishte vetëm 4 muaj martesë, ndahet me vendim gjyqi, se nuk ju “puqën” karakteret?! Nuk ju “puqën” karakteret, apo martesat nuk janë të sinqerta që në zanafillë? Sepse, siç del, në mjaft raste martesat nuk kanë bazë dashurinë e sinqertë dhe mirëkuptimin, por teka dhe interesa meskine, marrëdhënie të kushtëzuara dhe që ndërvaren nga përfitimet e pasurisë apo për shkak të modaliteteve të shfrenuara. Sikurse, disa lidhje bashkëshortore, shkojnë në ndarje edhe për shkak të dhunës barbare të burrave patriarkalë ndaj grave të pambrojtura, që u mohohen të drejtat më elementare. Si pasojë vjen prishja, tronditja dhe shkatërrimi i familjes, lënia në mëshirën e fatit të jetës së fëmijëve, që përbëjnë në thelb edhe të ardhmen e kombit.

       Pikërisht, me anë të këtij vëllimi të shkëlqyer poetik, Viron Kona, me fjalën e mençur dhe artistike të shkrimtarit bashkëkohor, jep dhe shpërndan në hapësirën mbarëshqiptare ndër të tjera edhe mesazhin e shenjtërisë së jetës bashkëshortore, të marrëdhënieve të pastra dhe të shëndosha mes burrit dhe gruas. Më kujtohen vitet kur kam punuar mësues e drejtor shkolle në Malësinë e Gjakovës, veçanërisht në Gjimnazin  e Zogajve. Kur dilja nëpër fshatra dhe i këshilloja bashkëfshatarët e mi “Mos i poshtëroni vajzat e vogla duke u vënë emrat: Çbane (Ç`bëre që nuk linde djalë, por linde vajzë!);Pulë (qëndrim përçmues, që vajza të jetë e bindur, kokulur, e urtë dhe pa fjalë); Bubë (femra të jetë e vockël si insekt); Shkurtë (të jetë e fundit që lind femër, pas saj të lindin vetëm djem). Gjithashtu i këshilloja: Bashkëshorteve tuaja, u thërrisni me emër dhe jo:  “A ndjeve?” (domethënë “A më dëgjove?”),  “Ku je?” (pa i përmendur emrin); apo, i thërrisnin bashkëshortes me emrin e fshatit nga vinin nuse dhe asnjëherë në emrin e tyre: “Oj e Kolgecaj!”, “Oj e Zogajve?”,   “Oj e Lekbibajve!” Kështu ishte zakoni, kanuni në Malësi, flasë për vitin 1964.

      Në vazhdim të këtij artikulli dëshiroj të nënvizoj bukurinë erotike të poezisë “Mos më thuaj s`të thashë!” Vajza sheh nga Hëna,/e sheh, s`ia heq sytë,/pret me padurim,/t`i japë porositë. T`u bëfsha moj hënë,/ndalu dhe më prit,/dashurinë time,/bëje tufë me dritë! Pastaj, vajza e dashuruar bashkëbisedon me hënën për marrëdhënien e saj me djalin që dashuron. Me një gjuhë të bukur ndjenjash autori shprehë përfytyrimet e vajzës se si do t`i shkojë takimi me të dashurin e saj: Siç e sheh moj hënë,/po më digjet xhani,/do t`i shkojë vetë,/le të bëhet nami!/Në gji do ta marrë,/do ta puth me mall,/nuk dua t`ia di,/çdo të thonë n`mëhallë./Më tej e kupton,/ si do shkoj kjo punë,/atë që do nisim,/do ta çojmë në fund./Si drerë e sorkadhe,/do rrokemi, do qeshim,/s`do lëmë gjë pa bërë,/sa të vijë mëngjesi.

      Nuk e di pse më bëri krejt për vete poezia “Mos u dorëzo!”, e cila tingëllon si një thirrje optimiste: Mos u dorëzo!/Më përsëriste babai,/këshillën e vyer,/të jetës./ Kështu,/ gjyshi atij,/unë birit, bijës,/nipit dhe mbesës... Interesante janë poezitë që marrin në mbrojtje fëmijët dhe rrëfejnë aspekte nga jeta e tyre e pafajshme fëmijërore, ndërkohë që kujdesi dhe edukata e tyre duhet të rritet dhe të zhvillohet në forma sa më të zhdërvjellëta, duke shmangur gjithnjë rastet e  keqtrajtimit dhe të dhunës. Në këtë kuadër, ka bukuri dhe vlera poezia: “Në parkun  lodrave”, një poezi e thjeshtë por e natyrshme: Në parkun e lodrave, luajnë fëmijët,/hidhen, kërcejnë, zhurmojnë me gaz,/njëri i hipën kalit, tjetri makinës,/i treti imiton gjeneralin në paradë....Dhe pasi përshkruan llojshmërinë e lodrave, ku theksohen zgjedhjet dhe dëshirat që kanë fëmijët e që janë të shumta, autori përfundon me vargjet me kuptim mjaft domethënës: Sytë u ndritin, u zgjohen pasionet,/në startin e jetës hareshëm zhurmojnë, /botën e tyre, botën e së ardhmes/me imagjinatë e fantazi  e projektojnë. Po aq  interesante është poezia “Gjyshi kokëfortë”, ku rrëfehen me humor dhe satirë dobësitë e gjyshërve në rritjen e fëmijëve. Ata, ngaqë i duan shumë nipërit dhe mbesat e vogla, i falin për gjithçka dhe i përkëdhelin me tepri`, duke nënvleftësuar veprimet dhe sjelljet negative të tyre, që duhen kritikuar me takt dhe kujdes, që fëmija të mos i përsërit gabimet herë tjetër: Fqinji i një kati më poshtë,/Banushi që mbante bastun kur ecte,/gjyshin e Valbonës ndali në shkallë,/me kujdes e takt i bëri një vërejtje:/“Nuk e di, o fqinj ç` ndodh lart te ju,/por bam-bum, dëgjojmë kur vjen mbrëmja,/mos vallë ajo mbesa, çamarrokja  e vogël,/zhurmon duke luajtur me lodra?”/Gjyshi, që s`pranon asnjë vërejtje për mbesën,/e kapi inati dhe i a ktheu me qesëndi:/“Përpara se për mbesën time të bësh vërejtje,/shko te doktori i veshëve, vizitohu, or zotëri!” Ai mendon se për përgjigjen e rreptë që i dha fqinjit, në familje do t`i jepnin të drejtë, por, ata, nuk ishin në një mendje me të, sepse vërtetë vogëlushja i kishte bërë ca zhurma dhe i kishte shqetësuar fqinjët e një kati poshtë. Kur kritika ndaj gjyshit arriti kulmin, madje ai vihet në loja nga gjyshja: Mbase, o plak, t`i vërtet s`ke faj, /zhurmat mund të mos i kesh dëgjuar,/se, pambukun që vë në vesh  herë pas herë,/ duket që brenda veshëve e ke harruar./Gjyshi vuri gishtat tek të dy  veshët,/vërtet me pambuk i kishte të zënë,/e, ndërsa ata në shtëpi vunë buzët në gaz,/ai gjithë zemërim u mbyll në dhomë. Poezia është mbajtur në tone humori dhe dashamirësie, si të thuash “qesh e ngjesh”. Pas kritikave, gjyshi me sedër të lënduar mbyllet i zemëruar në dhomën e tij dhe mbron ende me kokëfortësi të dukshme mendimin e tij: Nga dhoma dëgjohej zëri i gjyshit kokëfortë,/që vente e vinte dhe thoshte i zemëruar:/“Sa herë që dikush, vërejtje për mbesën do t`më bëjë,/ unë veshët me pambuk do t`i kem të bllokuar!”

      Kanë origjinalitet, art dhe vlera të natyrshme edukative poezitë: “Pulëbardha”, “Zogjtë e pyllit me mua uji pinin”, “Përfitim nga mirësia”, “Për një fjalë e për një thumb”, “Ajri është plot nerv e gaz”, “Nuk e gjen në çdo udhëkryq”, “Ruaju nga qeni i tërbuar”, “Pendimi i vonë”, kjo e fundit tregon se njeriu duhet të sillet mirë dhe t`i dëgjoj e respektojë prindërit, pasi, kur vjen koha që ata nuk janë më, pendesa e vonuar nuk ka më asnjë vlerë: Sa do të doja që dy prindërve,/t`mos ua thyeja zemrën kurrë,/por ç`e do se koha s`kthehet,/pendimi s`më bënë më punë!

      Është mjaft e ngrohtë poezia “Baulja e nënës sime”. Nëna mbante atje sendet e saj më të çmuara, ato nuk ishin xhevahire, flori apo sende të arta, siç mund të mendohej, por, sende të vyera, që familjet shqiptare i kanë ruajtur e trashëguar si kujtime të shenjta nëpër vite, dekada dhe shekuj. Të tilla si flamuri, veshjet e lashta me qëndis-ma dhe filigran, vizatime kalash, vizatime me motive popullore floreale, unaza, piktura kalorësish dhe trimash fisnikë: Nëna u përkul në baule,/nxori prej andej një flamur  me shqiponjë,/Ky, tha, është flamuri  i dasmës sime,/kur nga Berati erdha nuse me kalë në Vlorë. Dhe në vazhdim: E shikon, o bir, këtë unazë të florinjtë?/ Është nga kohë të vjetra që s`mbahen mend,/nusen kur ta marrësh do t`ia vësh në gisht,/kurse ajo, nuses së birit tuaj të shtrenjtë. Poezia mbyllet me vargjet kuptimplote:Siç e sheh, o bir, baulja nuk ka flori,/as argjend dhe kartëmonedha me vlera,/veç këto  vogëlima që më ngjallin dashuri,/trashëgim nga koha jonë, për kohët e reja...

      Ngjall interes të veçantë poezia  “Vallja e ujqërve”, ku autori godet rreptë luftën e klaneve mafioze që likuidojnë dhunshëm njëri - tjetrin, për pasuri dhe pushtet, por edhe për t`u lartësuar padrejtësisht, duke shtypur më të dobëtit. Me një gjuhë të lakonike, poeti krijon vargjet: N`pikë të dimrit të uritur,/kur bora gjithçka mbulon,/ia nisin valles së njohur:/“Më i forti mbijeton!”./Rreth rrotullohen në vallen e egër,/skërmitin dhëmbët, ulërijnë,/ai që në valle përdhe rrëzohet,/qoftë i bekuar, ushqimi ynë! Njëri ra,/ “oh, ç`fatkeqësi”!/S`kemi ç`bëjmë, /c`est la vie!/ Vaktet vijnë njëri pas tjetrit,/me potere vallja vazhdon,/në këtë botë kafshësh të egra,/“Më i forti mbijeton”!

      Poezia që mbyll vëllimin titullohet “Një çift mështeknash të bardha”, të cilën autori ia kushton bashkëshortes së tij të shtrenjtë, Liljanës me 55 pranvera të lumtura, një poezi kjo plot dashuri dhe ndjenjë: Sot në 55 - vjetorin e lindjes, /unë dhe e tërë familja t`urojmë, /qofsh e lumtur përgjithmonë,/u  bëfsh dhe 100 vjeçe Liljana jonë!/S`këmbyem xhevahire për dashurinë,/veç zemrat si harta gjeografie i hapëm,/u betuam sinqerisht për besnikërinë,/ rrëfyem ndjenjat dhe shpirtin e pastër. Dhe në vazhdim: Shtëpinë e kemi një tempull të shenjtë,/zjarrin në vatër  kurrë s`e kemi shuar,/në zemrat e njëri-tjetrit ngrohtë jetojmë,/me mirëkuptim dhe duar shtrënguar./Kur ka ndodhur që n`dimrat e jetës,/befas  është shfaqur ndonjë ngricë,/përpara se dielli ta shkrijë me rreze,/e ka shkrirë zjarri i fortë i dashurisë.... Dhe, në përfundim autori shkruan: Bashkë me mua t`urojnë,/Amantja, Anisa, Tolini, /vogëlushja Diorë bën një urim të veçantë:/Jetë të gjatë sa qielli nona Lili!”

       Si çdo libër i shkruar me ndjenjë, zemër të pastër e talent, edhe këtë libër nuk e lëshon nga dora, madje, gjatë leximit, të lind dëshira të bësh edhe nënvizime për gjëra që nuk dëshiron t`i harrosh, herë -herë edhe i kthehesh faqeve që ke lexuar. Nuk është një libër që rrëshqet qetë dhe pa u ndjerë, si të kënaqesh me shijen e një limonade dhe aq, por, leximi i librit më krijoi idenë e lëvizjes së gjërave, ndjeva në poezitë e tij nevojën për ndryshim e zhvillim, ndaj duke u shprehur në mënyrë figurative, them se libri vrullon në faqet e tij dallgë poetike, që vënë në lëvizje mendimin, ashtu si dallga ndihmon lëvizjen e anijes në det. Si mësues dhe drejtues në shkolla, shpreh mendimin se libra poetikë, si ky i Viron Konës, janë nga ato lloj librash, që duhen rekomanduar për lexim edhe nëpër shkolla, në orë letrare, pasi edukojnë të rinjtë me norma dhe koncepte të natyrshme të jetës, veçanërisht të dashurisë dhe jetës bashkëshortore. Libri bën “thirrje” për të ruajtur traditat më të mira të popullit tonë, lidhur me qëndrueshmërinë dhe bazën e fortë sociale të familjeve shqiptare. Sot, kur shohim disa aspekte ligjore apo sociale të rritjes së vigjilencës për mbrojtjen e grave dhe të vajzave nga dhuna, nga paragjykimet apo nga qëndrimet kryeneçe dhe abuzuese dhe absurde të disa burrave, ky libër merr një rëndësi edhe më të madhe, ai ndihmon me gjuhën e artit poetik, zgjimin e mëtejshëm të shoqërisë për të mbrojtur liritë dhe të drejtat e femrave shqiptare.

Çfarë duhet të ndjejmë kur lexojmë Medean?

Alketa Maksuti Beqari
      Kjo ishte pyetja e parë që më pushtoj teksa e mbarova së lexuari. Medea është një grua që shkon përtej të qënit nënë Apo është nëna që duke parashikuar pasojat e veprimit të saj kryen aktin më të tmerrshëm ndaj fëmijëve të saj, kthehet në vrasëse?
      Pse ndodh kjo me një grua, me një nënë?
      Përballja me rrethanat që jeta i krijon dhe dashuria për burrin e detyrojnë të çvishet nga shpirti i butë e delikat si shpirti i një vajze është dhe të kthehet në vrasëse më parë me anëtarët e familjes së vet tek dera e babës e më pas tek shkatërrimi i jetës së saj deri aty ku thika prek gjakun e saj, dhimbjen më therrëse.
     Dashuria verbon dhe nuk lë të shohësh qartë rrugën ku ecën.
     Lëndimet e kësaj lloj dashurie detyrimisht çojnë vetëm në fatkeqësi, sepse lindin në rrugë të tilla si është etja për pushtet dhe para.
     Duhet ta fajësosh dhe varësh këtë grua apo ta quash të marrë dhe ta lësh në fatin e vet deri sa Zoti ta marrë duke e lënë në lëngimet dhe vuajtjet e tmerrshme deri sa shpirti t'i dalë.
     Po kush është Medea?
     Pse pikërisht u krijua ajo nga Euripidi me këto dimensione?
     Pikërisht një njeri që u ndje i përbuzur nga shoqëria e atëhershme dhe kur nuk u përkrah? Pikërisht Ai që vdiq në tjetër Tokë, i dëbuar?
     Janë këto rrethanat që ky stoik parashikoj jo vetëm që do godiste shoqërinë e atëhershme, por çdo shoqëri të çdo shekulli e viti që do jetonte njerëzimi.
Sado ta përbuzësh mençurinë e dijen e një njeriu që ka ardhur në Tokë me misionin për të qënë Gjeni, asgjë dhe askush nuk mund ta përulë e përçmojë.
     Vet kryeveprat e Tij flasin. Edhe pse në të gjallë të Tij mbeti i pavlerësuar, mijëvjeçarët i referohen.
     Për këtë qëllim Ai krijoj Medean, sepse kur ngrihet dora e një gruaje, nëne pushteti, shoqëria, njerzimi tronditen nga themelet dhe goditen më fort, më ashpër. Pushteti dhe paraja nuk janë asnjëherë gjithçka sa është Dashuria mes njerëzve. Dashuria mban gjallë, dashuria frymon, bën që njerzit të ecin dhe zhvillohen. Dashuria ngre shpirtin të ndjehet i lirë dhe i paqtë, largon ligësinë, cmirë, urrejtjen.
     Ajo është triumfi i jetës jo vetëm tek njeriu në Tokë, por edhe tek Zotat në Qiell, të cilët e krijuan njeriun për këtë qëllim.
Euripidi krijoj një Medea duke e lënë çdo lexues që e lexon veprën në mëdyshje, ta dojë apo urrejë këtë grua, ta mbrojë apo dënojë, të ndjejë keqardhje, mëshirë apo neveri?
     E tmerrshme! Makabër!
     Është aktuale Medea sot.
     Është, jam e detyruar ta pohoj.
     Sepse shpesh herë lexoj tituj lajmesh të një nëne si Medea.
     Akte që të lenë pa fjalë dhe të futin në mendime.
     Arsyet sado kokëforta të jenë nuk ka fjalë që t'i justifikojë.
     Truri i njeriut është një mister. Misteri, i cili e shtyn një nënë të shkojë deri në këtë pikë, e di vetëm ajo.
     Unë them, pohoj se rastet ngjajnë me njëra- tjetrën.
     Nëse shoqëria do të ishte një perfeksion( kushte ideale të jetesës së njeriut, familjes, komunitetit, fshatit, qytetit, shtetit, shteteve) a do të ekzistonte Medea?
     Po një Euripid?


Samstag, 2. Dezember 2017

Zyba Hysa: KEMI HARRUAR TË JEMI BURRA!



TREGIM

(Bazuar në ngjarje të vërtetë)

Ishte koha, kur Ali Pashë Tepelena, kërkonte të formonte një Konfederatë Greko - Shqiptare që në Shkumbin e poshtë, por kjo u kundërshtua me forcë nga krahina e Vlorës, sidomos nga Kanina, Tragjasi, Radhima e Dukati, të cilët ruanin me fanatizëm territoret e Vlorës dhe të Myzeqesë në bashkëpunim me Kurt Beratin e nën mbështetjen e Venecias dhe Maltës, shpallën pavarësinë nga Perandoria Osmane.
Por familja Vlora qëndronte e lidhur me Perandorinë Osmane dhe me Ali Pashën e nëpërmjet kësaj familjeje, Ali Pasha realizonte qëllimet e veta, krahas reprezaljeve kundër këtyre trevave, Ali Pasha mori hak duke u rrëmbyer gratë dhe të fejuarat për t'i bërë pjesë e haremit tij.
Kjo ka qënë pjesa më e tmerrshme e asaj historie, ku shqiptarët, të nxitur, disa nga Rusia dhe Turqia, disa nga Venecja dhe Malta nuk bashkëpunonin, por luftonin njëri - tjetrin. Ata ishin bërë pa vetëdije, ushtarë të huajve dhe nën motivin shekullor të krijimit të një shteti shqiptar, hidheshin në luftë e shpallnin pavarësinë nga një, ose më shumë pushtues dhe vendosnin vartësinë nga një apo më shumë pushtues tjerë... kështu kishte vazhduar qysh kur kombi mbeti pa kokë e pa shpirt, që pas vdekjes së Skënderbeut, ndaj trupin e kombit ta ndash edhe në 100 copa, prapë njëlloj është, ai s’ndjen më dhimbje…
@@@
- Përse jeni shqetësuar komandant Duda? - U drejtua i pari i Vlorajve, pasi kryekomandanti i forcave të familjes, Dudë Meta u rehatua në kolltukun pranë tij.
- Sot mora një letër nga Pashai i Madh i Janinës, i cili kërkon me çdo kusht të turpërohen ata që e kundërshtojnë për krijimin e Konfederatës...
- E çfarë kërkon Pashai nga ne?
- Të rrëmbejmë gratë, apo të fejuarat dhe t'i dërgojmë në harem gjer të dorëzohen...
- Kjo është e lehtë fare, se s’do të bëjmë luftë, të gjejmë anën dhe i rrëmbejmë. Ti vërtet je shqiptar, por shpirtin e ke turkë përderisa i shërben një familje turke siç jam unë, i ardhur nga Konja e Turqisë për të vënë nën hudi këta kaçakë të pabindur.
- Keni të drejtë, por në venat e mia s'ka gjak të pastër shqiptar, aneja më ka thënë, se jam djali i një përdhunuesi serbë...
- E kisha vënë re egërsinë tënde me shqiptarët, por vërtet kjo të bën më të pa mëshirshëm ndaj tyre, vepro siç ka bërë babai yt me shqiptarkat...
- Unë mendoj ta fillojmë me qytezën e Tragjasin, e pikërisht me tre prijësit e tyre, Jaup e Abil Feratin dhe Delo Xhuvelin, i cilët janë krahu i djathtë i Kurt Beratit. Kam marrë vesh që Delo Xhuveli ka fejuar djalin, Kamberin qysh në djep me vazën e Pulajve të Dukatit, e pse ai ndodhet në stamboll në shërbim tek sulltani, ndaj me një gurë, vrasim dy zogj, se Kamberi e pse shërben në oborrin e sulltanit, mendjen e ka këtej dhe bashkëpunon me kundërshtarët e Pashait të Madh. Rrëmbimi i vajzës, do nxjerrë në shesh gënjeshtrën e betimit të tij, se do shërbejë përjetë sulltanit.
- Kot s’të kam vënë kryekomandant, se s'je vetëm i fortë e trim, por dhelpër e zgjuar, ndaj merr forcat e duhura dhe nisu pa humbur kohë, dërgoje vajzën në Janinë, pa e marrë vesh njeri se e kreve ti këtë punë.
Duda doli, mori më të besuarit dhe u nisën drejt Dukatit, ngado që drejtohej Dudë Meta, s'kishte gjë që e pengonte, pa dhënë asnjë shpjegim, rrëmbeu vashën, e hodhi mbi kalë duke i mbuluar kokën më një thes, sikur të ishte ndonjë qen ose mace të mos mbante mend rrugën dhe e dërguan në Janinë.
Lajmi mori dhenë, ky ishte turp i madh që ngjau në krahinë, por Delo Xhuveli ishte i plagosur në një përleshje në Kaninë me turqit, ndaj dy prijësit Ferhati, rrëmbyen armët dhe me shumë forca u nisën drejt Janinës e morën vashën, por në ndjekje nga forcat e Ali Pashës, u bë përleshje e egër në Delvinë dhe në Himarë, ku në Vishë u vra njëri nga vëllezërit Ferati, Abili, i cili kishte lënë pas vetëm një vajzë, Hanko Ferhati.
Vërtet nderi u vu në vend, por Hakoja s'mund të rrinte pa marrë hakun e babait, ndaj u vesh si burrë, fshehu armën në vend të sigurtë dhe u nis drejt Janinës, për në kështjellën e Ali Pashait.
- Dua të takoj Pashanë, - i tha ajo rojës së portës së kështjellës.
- Cili jeni ju?
- Unë vij nga Vlora, më ka dërguar beu i Vlorës... - gënjeu ajo.
Roja thirri dikë tjetër për të lajmëruar dhe pa u vonuar erdhi dhe e lejuan të hyjë, e shoqëruar nga lajmëtari, kaluan disa mure rrethues dhe më pas nëpër disa rrugica, shkuan në dhomën ku rrinte Pashai, por në një moment, Hankua u step, por kur mendoi për vdekjen e babait, eci me hap të sigurtë drejt tij, u përkul me dorë në zemër dhe e përshëndeti.
Pashai vetëm aqsa lëvizi pak nga kolltuku i florinjtë, cigarishten e gjatë nuk e hoqi nga buzët, por e thithi fort dhe duke e shikuar drejt në sy, priti atë çka do të rrëfente luftëtari i ardhur nga Vlora, por ajo vështroi nga shoqëruesi, për t'i lënë të kuptojë që duhet të ishin vetëm. Atëherë Pashai, largoi cigarishten dhe e vendosi në tavllën që kishte në tryezën përballë dhe urdhëroi rojën të largohet.
- Pasha i Madh, kam ardhur nga qyteza e Tragjasit të marr hak për vrasjen e babait nga ushtarët tuaj...
- Cili jeni ju që kërkoni të merrni hak dhe ku, këtu në kështjellën time?
- Unë jamë Hanko Ferati, vajza e Abil Feratit! - Tha ajo duke hoqur kësulën dhe u derdhën tufa trëndeline mbi supe.
Pashai ngriu për një moment, por ajo nxorri nga mesgjinjtë e saj koburen dhe e drejtoi, por mbrenda çastit u hap dera dhe dy roje e mbërthyen për duarsh dhe koburja ra për tokë.
- Ju mund të më vrisni, ashtu siç vratë edhe babanë, por dua të them, o Pasha i Madh, se me veprimet që bën, dukesh një njeri shumë i vogël, ne, shqiptarët, nuk e kemi traditë të rrëmbejmë gratë e tjerëve, këtë e bëjnë vetëm pushtuesit. Nëse ju keni gjak shqiptari, duhet të heqësh dorë nga rrëmbimi i grave e vajzave e mbyllja e tyre në harem, kam dëgjuar nga pleqtë, se as një shqiptar s'e ka pasur këtë ves të turpshëm, ju keni marrë veset e pushtuesit. Në vend të gjejmë mbrojtje tek ju, jeni shndërruar më keq se turqit. Ndaj kam ardhur të jap jetën time, për të marrë hak ndaj vrasjes së babait dhe t'u them, ju, Pasha i Madh, të mos marrësh fytyrën e pushtuesit, se je shqiptar! Nuk ke lënë masakër pa bërë ndaj nesh, për të nënshtruar, por kjo është mbi të gjitha masakrat, hiq dorë nga ky akt i shëmtuar, ndryshe do të shkulet gjithë Vlora e Myzeqeja dhe do të vijë të luftojë kundër jush!
- Lëshojeni! - Urdhëroi Pashai.
- Le të vinë kush të dojë të ndeshet me mua, le të vdes duke luftuar, që të bindesh Pasha, se femrat shqiptare nuk janë për harem, ato janë për të lindur e rritur fëmijë, por edhe për të luftuar, ndaj vetëm këtë gjë të shëmtuar të mos e bëni më! - Tha ajo pa u dridhur qerpiku, - të mos vritem më trimat për të mbrojtur gratë nga ju, ashtu siç u vra babai im, por për të mbrojtur vatanin nga pushtuesit!
Pashai u ndje vërtet ngushtë, ajo po i ngacmonte një plagë që i kishte sjellë shumë dhimbje e pse në pamje të parë, mendohet që haremi mbahet thjesht për qejf, ndaj qëndroi pak dhe duke mos ditur ç’përgjigje të jepte u tha rojeve të dilnin jashtë, ndërsa vajzës i tha të ulej në shiltenë përballë tij, por ajo qëndroi pa lëvizur në këmbë duke e shikuar me përçmim.
- Në radhë të parë, mos u shqetëso, se babait tënd do t'i bëj një varr madhështor dhe do e shpall shenjtor dhe ty do të jap prona sa të duash...
- Unë nuk e shkëmbej gjakun e babait me pasuri, Pasha i Madh, kërkoj ato që të thashë, të shpëtojnë gjithë gratë nga haremi, nga ky turp i madh, i cili të jep fytyrën e një turku e pse je shqiptar!
- Qetësohu… gjërat do të bëhen me radhë, le të varrosim babanë tënd dhe të vijnë përfaqësues të bisedojmë për bashkëpunim mes nesh si shqiptarë.
Një njeri që krimin dhe masakrën e kishte moton e tij, qysh kur kishte qënë kaçak e gjer tani që mjekra ishte zbardhur e ishte bërë Pasha i Madh, kurrë s'kishte arsyetuar përpara çdo gjëje, vetëm të realizonte synimet e tij, por shfaqja e Hankos e veshur si burrë, e vuri në mendime.
Forca e fjalës së femrës është më të madhe se forca e gjyleve të topave, kur ajo flet me guxim, pa përfillur vdekjen e s'ka njeri, sado i madh qoftë, të mos qëndrojë e të dëgjojë, ndaj Ali Pasha për herë të parë mendoi se para tij s’ishte thjesht një femër, me të cilën do shfrynte epshet e tij kafshërore, por një grua e zgjuar dhe trime, ndaj u trondit e për të mbledhur veten, i ra tavolinës me cigarishten dhe hyri roja.
- Merreni vajzën dhe dërgojeni tek dhoma e të ftuarve, jepini për të ngrënë, të mos i preket asnjë fije floku dhe të mos i mungojë asgjë…

Në kështjellën e Janinës vërtet vajzës nuk i mungoi asgjë, veç kur po e lanin dy gra, mendoi se mos e dërgonin në harem, por ato e qetësuan se do të ishte jashtë haremit nën kujdesin e vazhdueshëm të tyre. Ikën dy gratë dhe erdhën dy tjera me tabaka në duar dhe shtruan sofrën me gjithë të mirat dhe sa koha Hankua hante, ato rrinin në këmbë. Më pas ikën ato dhe erdhën prapë dy tjera, të cilat e lanë e veshën me rroba të mëndafshta dhe shtruan shtratin për të fjetur…
Hankua ishte ngritur herët dhe po priste të hynte në derë ndonjë grua që ta pyeste për Pashanë, por ato hynin dy nga dy duke kryer shërbimet e rastit dhe asnjë fjalë s'i thanë. Kështu kaluan disa ditë, saqë ajo s'ishte në gjendje të kuptonte sa ditë kishin shkuar. E pse ajo trajtohej si një mbretëreshë (edhe flokët i krihnin gratë, edhe rrobat ia hiqnin e vishnin ato...) ajo u ndje e burgosur dhe priste nga çasti në çast se çfarë do të ndodhte, gjer më në fund erdhi një grua, e cila për nga veshja, dukej se ishte e rëndësishme në kështjellë, por edhe rrobat që i vishnin Hankos, ishin për një grua të këtij rangu.
- Ju kërkon Pashai... - foli gruaja dhe priti në këmbë pa tendosur aspak mimikën e fytyrës që ajo të lexonte diçka të mirë, apo të keqe.
- Pse më kanë mbajtur gjethe këto ditë të mbyllur? - Pyeti ajo, por gruaja as lëvizi buzët, i futi krahun dhe dolën nga dhoma, kaluan korridorin e gjatë dhe kthyen për nga vendi i Pashait dhe sapo hyri mbrenda, vuri re se Pashai s'ishte vetëm.
Shtati i lartë si selvi, fustani i gjatë gjer në fund të këmbëve ia tregonte linjat e trupit si të skalitura me daltë, me një gjoks në shpërthim, belin që mund ta pushtoje me dy duar e jo me dy krahë, ndërsa flokët me onde - onde të derdhura mbi sype lëshonin tinguj magjikë, sa herë ajo hidhte hapat drejt tyre e të gjithë u ngritën në këmbë, ndërsa Pashai lëvizi pak nga kolltuku duke vënë cigarishten në tavull, kur Hankua u përkul, përshëndeti Pashanë dhe qëndroi si statujë në këmbë për të dëgjuar fjalët e tij.
- Këta janë të besuarit e mi, zgjidh njërin prej tyre dhe unë do të bëj dasmë të tundet kështjella, - tha Pashai, pa e pyetur se si ishte ndjerë ajo në kështjellë.
- Pasha i Madh, unë s'kam ardhur këtu të gjej burrë, por të marr hak për babanë dhe të them që të heqësh dorë nga rrëmbimi i vashave...
- Gjithë këto ditë kam menduar t'a shpërbëj haremin dhe do ta mbyll atë, se më ka sjellë shumë ngatërresa edhe me djemtë e mi, se ne shqiptarët, edhe kërkojmë traditat edhe prishim tradita e kështu në vend të përparojmë shkatërrojmë veten. Ju më bëtë një nder të madh, guximi juaj e kalon guximin tim përmes forcës së armës, ndaj mendo se jam babai juaj dhe një baba kujdeset për vajzën e tij, zgjidh njërin nga vezirët që janë këtu...
Ajo as që i vështroi ata, por u përgjigj shpejt e shpejt:
- Pasha i Madh, të falënderoj për çka thoni, por unë nuk largohem nga qyteza ime, nga Tragjasi i babait, se ai mua më ka djalë dhe vajzë dhe po u largova unë, shuhet ajo derë...
Pashai ra në mendime për pak kohë dhe foli:
- Babai juaj ka pasur një mik nga Gjirokastra, Mahmut Hoxha quhet, të cilin e kam mbyllur me burg të përjetshëm në bodrumet e kështjellës, është mësues, për hadrin tuaj dhe të gjakut të babait, unë do e nxjerr nga burgu dhe të vijë në Tragjas për të mbajtur derën e babait hapur, të rroni e të trashëgoni brez pas brezi. Dasmën e keni dhuratë nga unë, si edhe mjaft dhurata tjera...
Mahmut Hoxhën ajo e njihte mirë, ai ishte si i shtëpisë dhe vendimi i saj për t’u martuar me të, do t'i shpëtonte jetën, ndaj pa u menduar gjatë tha:
- Po, pranoj, por kërkoj edhe trupin e babait ta dërgoj në Tragjas.
- Babait tuaj i është bërë një varr madhështor këto ditë dhe kur të t’përcjellin kështjellarët e mi, do të shkoni ta shikoni varrin e tij në Vishë të Himarës, - tha Pashai dhe mbylli bisedën.
Gruaja që e solli, e mori dhe e dërgoi përsëri në dhomën e saj dhe doli, ndërsa Hankua filloi të grindet me veten: "Thua vërtet ishin të vërteta ato që tha Pashai, apo përgatiste ndonjë pabesi tjetër?
E çuditëshme! Ndodh që mes stuhisë, çahen retë dhe del dielli, por një diell gënjeshtar, se përsëri zhduket e fillon rrebeshi, ne quajmë diellim mashtrues, por fajin e kanë retë, mos vallë kështu ndodh edhe me shqiptarët, mos janë “retë” e botës që pengojnë ngrohtësinë e fjalës mes tyre? Por si vallë shqiptarët s'shtrohen në bisedime, ashtu siç veproi me të Pashai, mos vallë gratë janë më të arësyeshme se burrat, Teuta, Argjiroja, Rugjina... e sa e sa gra shqiptare kanë bërë histori me fjalë e me shpatë…”
Ajo ditë vazhdoi si ditët e tjera, me përkujdesjet e një mbretëreshe, por në buzëmbrëmje, dhoma u mbush me gra që sillnin dhuratë pas dhurate, në fund, dy gra e zhveshen, e lanë dhe i ndërruan veshjen, aqsa u habit se po i vishnin rroba nusërie dhe e zbukuruan me lloj - lloj varsesh e byzylykësh, atëherë shqetësimi kapërceu kufijtë. Mendoi se gjithë kjo ishte lojë e Pashait dhe do përfundonte në shtratin e tij dhe do të bëhej pjesë e haremit.
- Pse më vishni kështu? – Pyeti ajo e shqetësuar, por asnjëra s'filste, thua se ishin memece dhe befas u larguan të gjitha dhe ajo mbeti në këmbë si e ngrirë dhe i dukej vetja si në ëndërr. Ku u nis e ku përfundoi...
U hap dera dhe ajo u drodh, erdhi gruaja "kapedane" dhe i tha që do të shkonin tek Pashai.
Shqetësimi kapërceu kufijtë, tek Pashai në këtë orë të mbrëmjes, ishte e çuditëshme, ndaj e vetmja gjë që mendoi qe, se do përfundonte në shtratin e Pashait dhe kundërshtoi, por gruaja e mbërtheu për krahu dhe dolën.
Ishte e para herë që doli nga dhoma natën, kur morën drejtimin për nga vendi ku priste Pashai, u qetësua pak, se u sigurua që s'do e shpinin në dhomën e tij të gjumit, kur hynë brenda, përveç Pashait, ishin edhe dy burra, njërin prej tyre, kur u afrua e njohu, ishte Mahmuti dhe nëpër shtatin e saj kaluan drithma e mezi qëndroi në këmbë, brenda çastit u shndërrua femër, donte t'i hidhej në krahë nga ngazëllimi, por zëri i Pashait e solli në vete.
- Mbase për herë të parë, e mbajta fjalën... kjo tregon se po plakem, ka ardhur koha të bëj edhe mirësi... njeriu shpesh pushtohet nga tahmaja dhe inati e kur bëhen bashkë të dyja këto, verbohet arësyeja dhe dashje, pa dashje kryen veprime nga më të egrat, njëriu pa logjikë, shndërrohet në përbindësh. Ju më dhatë një mësim të madh: të respektojmë nënën, gruan, vajzën tonë, në radhë të parë duhet të respektojmë gruan, vajzën, nënën e tjerëve, të gjitha gratë janë krijesa të Perëndisë që kërkojnë mbrojtjen e burrave. Ne kemi harruar të jemi burra! - Tha ai dhe u ngrit nga kolltuku i argjentë dhe shkoi pranë Mahmutit, i mori dorën dhe e bashkoi me dorën e vashës.
Hoxha që ishte duke kënduar qitapin, u ngrit në këmbë dhe tha:
- Tani u shpall burrë dhe grua!
- Të trashëgohi! - Uroi Pashai.
Atë natë kështjella gjëmoi nga dasma, një dasmë e veçantë, që do pasonte me bashkëpunimin e trevave, por "retë" e botës errësonin qiellin dhe dielli s’ngrohte e kohë pas kohe shpërthenin stuhitë dhe kur shqiptarët u mësuan me stuhitë shkrepi rrufeja dhe vrau Pashanë e Janinës me histori nga më të çuditëshmet, jashtë limiteve të terrorit dhe të kontributit në dobi të Kombit…
Dhe sot kënga këndohet:
“Koka në Stamboll, trupi në Janinë…”
Ndërsa vetë shqiptarët, s’dinë ku kanë shtëpinë…

Freitag, 1. Dezember 2017

Rezultati i konkursit letrar të LKSHM dhe poezitë e shpërblyera

       Komisioni vlersues i konkursit letrar të të LKSHM për vitin 2017 në përbërje të z. Haxhi Muhaxheri (kryetar) dhe të dy anëtarëve tjerë, znj. Zejnepe Alili Rexhepi dhe z.Fran Tanushi, mori në shqyrtim 70 poezi që kishin arritur përmes postës elektronike. 
      Me qenë se tri poezi ishin derguar nga dy herë, mbeten për tu lexuar nga juria gjithësej 67 poezi.
      Pas leximit të poezive, anëtart e jurisë kishin berë përzgjedhjen e tyre. Fillimisht, në rrethin e ngushtë kanë zën vend këto poezi:

  • Ëndërra e fundit e Ali Podrimjes / Shifra: „Ndjesë, apo versioni i një poezia që e filluam në Artë“
  • Në valse t'panisur këngësh do t'më gjesh / Shifra "24"
  • Bukuri e egër / Shifra "Ilaçet"
  • Kulla e Martinit, pa kenë / Shifra "21"
  • Rendjeve…Shifra "22222"

      Por, pasi organizatori e kishte vedosur si rregull që çmimet duhet te shkonin vetem për ata që ishi pjesëmarrës në Festivalin Poetik, athere juria la qenë e shtrënguar që të ketë edhe poezi tjera rezervë, në mënyrë se në qoftë se nga pëzgjedhja e parë mungonin autoret, duhet të futeshin poezi tjera në konkurim.
      Ky rregull i paracaktuar ka qenë shkaku i bisedave të gjata ndërmjet kryetarit të jurisë dhe organizatorit. Por përkunder faktit që kryetari i jurisë ka kërkuar disa herë që organizatori të heq dorë nga kushti i paracaktuar dhe të vlersoheshin poezitë pa domosdoshmërinë e pjesmarrjës së autorëve në festival, kërkesa e tij nuk është pranuar. Dhe ky ka qenë shkaku (për arsye se nuk ishin prezent autoret) pse janë larguar nga pëzgjedhja e parë tri poezi, për tu futur tri poezi tjera nga përgjedhja e dytë që kishim bërë. Mëpastaj, juria shpalli rezultatin e konkursit dhe bëri publik titujt e poezive fituese.
Kësisoj, rezultati final i shpallur nga juria e konkursit letrar të LKSHM për vitin 2017 ishte ky:




1. Çmimi "Pena e artë - Martin Camaj 2017"
Bujar Salihu

Bujar SALIHU

Ëndërra e fundit e Ali Podrimjes

Lumin s’e takon në Paris
As Parisi nuk është ai farë vendi ku nuk vdiset

Pse s’erdhe atë mbrëmje mbi re të përhumbura
Ta lexosh poezinë e fundit në Ishullin Albania

Mbi pullazin pezull, rënduar hamendjesh,
Beteja jonë është më pak se një kërcim…

Nëse rastësisht ke me taku Arbëreshin tënd të vjetër
Mos i fol për Kopen, as Ujkun e ri të Alpeve

Provo t’ia rrëfesh, pa lot në sy, si Burrat, shtatë plagë të Vogëlushit…
Ta imagjinoj edhe ai i shkreti, si do të dukej në vjeshtë të 2017 Lum Lumi

Mos u shkund më si Plepi, Maestro
Ta vëje s’paku një bemol, në vargun me degë të thyer,

Fundja, një shenjë Sibilash mbi dritën e lënë ndezur
Ke mund ta vësh, Ali Podrimja

Po, ti je pa ditën tënde të vdekjes, si ai Uji i madh
Që ikën nën shtatë harqe urash…

Kur e more Parisin, veç Ulpiana nuk të pa
Po a nuk ishte ëndërra jote e fundit në Shkup me ra...
_____
Shifra: „Ndjesë, apo versioni i një poezia që e filluam në Artë“





2. Çmimi "Nëntori Historik 2017"


Arif MOLLIQI
Arif Molliqi

Bukuri e egër

fqinja  ime është zonjë e rëndë
çdo ditë
i pi ilaçe kundër depresionit
dhe digjet nga zjarrmi e trupit
për dreq ajo edhe sot është e bukur
më atë pamjen e çuditshme
me vitet e vjetruara që s´i plaken dot
më një buzëqeshje që ka lezet
e tani
o zot, sa herë flet fqinja ime
mes tjerave thotë:
shtirëm e gëzuar kur jam e trishtuar
kur me vjen një orgazme e rrejshme
shtirëm se po e jetoj përsëri rininë
dhe bie përtokë si gjethe e vjeshtës
kur vjen një erë e nxehtë
e sa ora e m´i thanë fletët
e m´i ndal lojërat që mundohem t´i luaj

e di
se kur diçka e egër ulurin në mua
kuptoj se janë kthyer zogjtë nga Ballkani
janë futur brenda kurmit tim
duke më shpëtuar nga zjarrmi
nga rrufetë që vijnë  për së kthjelltë
dhe për pak m´i trembin dhimbjet
që ulërijnë në shtratin tim...
fqinja  ime është një zonjë e rendë
ajo çdo ditë
i pi ilaçe kundër depresionit
_____
Shifra "Ilaçet"





3. "Shpërblimi Vjetor i LKSHM 2017"


Anton MARKU
Anton Marku

Ikja e boemit

Vesë e hershme
Erërave të majit
Kajsitë e verdha lëkund
Shiu ra
Askush nuk e pa
Pos detit
Nën hijen e lajthive
Ndaloi një boem
Jetës i ngriti dolli
Për të fundit herë
Për dashuri
Kishte vënë në lojë gjithçka
Derisa asgjë më nuk i teproi
Nga vetja
Kohës së tij i rrëshqiti lëkura
Rrrugët i’u ngatërruan
Nën këmbë
Në orën e pikut
Gjurmëve të së djeshmes
U mori erë nga pas
Kokën e vuri mes duarve
Sytë i mbuloi
Me gjethe të lagura
Nata ja pau lotin
Para se të ikte
Pas mbeti
Një zë
Që ende bredh
Ujërave
_____
Shifra "Malli"





4. Çmimi "Kongresi i Manastirit 2017"


Bardha MANCE
Bardha Mance

Botë hijesh 

Sa shumë hije në këtë botë
Silueta të trishta që tundojnë shpirtëra
Të vijnë vërdallë me valle të shfrenuara
Aty ku gjejnë portë dlirësie hapur
Hedhin hapin e çmëndur dhe vallen e egër
Deri në paradhomat e zemrave ulërijnë
Mbështjellin pabesisht çdo gjë me vello ironie
Dhe nënqeshen me të mirën
Shkelmojnë ankthshëm
Çdo ind dhe neuron mendor
Me instikte përbindëshash
Pa  formë e përmbajtje
Të duket gjithçka si marrëzi
Paralojë  e stërkequr
Lëshojnë jehona ogurzeza
Më kot mundohesh t’i prekësh
Pak mirësi t’ua ndalë shfrenimin
Ato janë hije
Që nuk kanë përmasë tjetër
Vetëm një shtrirje zie
A thua hijet 
Të jenë banorë të botes?
_____
Shifra "B177M"





5. "Shpërblimi i Festivalit 2017"

Miradie MALIQI
Miradie Maliqi

Manifest për gruan

Deri sa i shkruaj këto vargje për ty dhe për vete,
le të këndojnë zogjtë që i ngroha në kohën e ngricave të egra.
Dhe ja...
Ky zë i natës së trembur kërkon të bëhet krahë zogu,
që çalon si çdo grua  para fatit
Ah ti... 
Që djeg shpirtin për çdo gjeth të këputur, për çdo ndarje, 
dhe pikën e shpresës në krahë të erës.
Mban mbi supe dhimbjet e botës, 
e qëndron e përkulur para fatit.
As lumë të mbyt,as Mal  të gjunjëzon
Vetëm dashuria të mposhti!
Po ç’është për ty  një krah,një dritë syri
Ç’është që dogje ca pranvera,ca burime,ca korrje,
që nuk do të kthehen kurrë?
E qan kur dyshimi  mer në krahë, Njeriun tënd.
Heshtas në maja të gishtërinjve kapërcen pragun e lotëve
e përkulesh mbi gurin e betimeve të lashta, 
mbuluar me Yje të lagura nate
Gjithnjë pa përfillshëm lakon kokën ndaj urrejtjes, 
kur të xhveshin si fajin e jo si gruan.
Futesh natyrshëm në të gjitha këngët e etjes për jetën
E asnjë këngë e denjë për ty
Ti je kënga vetë,në vargun e poetit.
E poeti për një natë,të dashuron dy shekuj
_____
Shifra "Gjysma"